Τα οικοσυστήματα «μετακομίζουν» λόγω κλιματικής αλλαγής

Τα χερσαία οικοσυστήματα του πλανήτη μας, τα ποικίλα ζωικά και φυτικά είδη και μαζί με αυτά οι κατοικίες τους, θα αναγκαστούν να μετακινούνται κατά εκατοντάδες μέτρα κάθε χρόνο. Αιτία αποτελεί το γεγονός ότι αδυνατούν να αντεπεξέλθουν στις δυσκολίες που τους παρουσιάζονται λόγω της κλιματικής αλλαγής και της αύξησης της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη.

Σύμφωνα με νέα αμερικανική επιστημονική έρευνα, την πρώτη μελέτη που προχωρά σε συγκεκριμένη ποσοτική εκτίμηση για το μέγεθος της υποχρεωτικής μετακίνησης, στη διάρκεια του 21ού αιώνα, εκτιμάται ότι τα οικοσυστήματα θα πρέπει να μετακινούνται γύρω στα 420 μέτρα ετησίως προς περιοχές με ψυχρότερα κλίματα, προκειμένου τα ποικίλα είδη που ζουν σε αυτά, να προσαρμοστούν και να επιβιώσουν.

Τις μεγαλύτερες προκλήσεις αντιμετωπίζουν τα επίπεδα οικοσυστήματα, όπως οι υδροβιότοποι, οι σαβάνες, οι χορτολιβαδικές εκτάσεις και οι έρημοι, που θα πρέπει να μετακινηθούν περισσότερο από κάθε άλλο οικοσύστημα για να επιβιώσουν. Η μετακίνησή τους ίσως ξεπεράσει το ένα χιλιόμετρο το χρόνο.

Τα ορεινά οικοσυστήματα είναι πιο τυχερά, καθώς ακόμα και μια μικρή μετακίνησή τους προς μεγαλύτερο υψόμετρο τούς χαρίζει ένα πιο δροσερό περιβάλλον. Η κλιματική αλλαγή εκτιμάται ότι θα έχει βραδύτερη επίπτωση στα οικοσυστήματα των τροπικών και υποτροπικών κωνοφόρων δασών, καθώς και των κωνοφόρων δασών στην εύκρατη ζώνη, που αναμένεται να μετακινούνται με μέση ετήσια ταχύτητα 80 έως 110 μέτρων.

Η μελέτη έγινε από ερευνητές της Ακαδημίας Επιστημών της Καλιφόρνιας, του πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας - Μπέρκλεϊ και του Ινστιτούτου Επιστημών Κάρνεγκι. Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η κλιματική αλλαγή θα πυροδοτήσει μια ανηλεή δαρβινική μάχη για επιβίωση μεταξύ των ειδών. Θα επιβιώσουν τα είδη εκείνα που είτε θα προσαρμοστούν στην πιο υψηλή θερμοκρασία της περιοχής τους, συχνά τροποποιώντας τις φυσικές κατοικίες τους, είτε μεταναστεύοντας σε άλλα μέρη.

Όσα είδη δεν μπορούν να προσαρμοστούν ή μετακινούνται πολύ αργά - όπως συμβαίνει με τα φυτά - πιθανώς θα έρθουν αντιμέτωπα με τον κίνδυνο εξαφάνισής τους. Σε ιδιαίτερα δυσμενή θέση θα είναι εκείνα τα είδη που "δεν θα έχουν πού να πάνε", ακόμα και αν μπορούν να μετακινηθούν σχετικά γρήγορα, επειδή λόγω των ανθρώπινων επεμβάσεων στη φύση, θα τους είναι αδύνατο να βρουν νέα κατοικία σχετικά κοντά στην προηγούμενη που εγκαταλείπουν.

Σύμφωνα με τη μελέτη, οι τωρινές προστατευμένες περιοχές - τα διάφορα πάρκα και εθνικοί δρυμοί - είναι γενικά πολύ μικρές για να τα βγάλουν πέρα με τις αναγκαίες μετακινήσεις των ειδών λόγω της κλιματικής αλλαγής. Εκτιμάται ότι ούτε καν το ένα δέκατο - μόλις το 8% - των υφισταμένων σήμερα προστατευμένων περιοχών διεθνώς δεν θα διατηρήσει τις σημερινές κλιματολογικές συνθήκες τους μέσα στον τρέχοντα αιώνα.

Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι πρέπει να αναληφθεί δράση για τη μείωση των εκπομπών των "αερίων του θερμοκηπίου" και, παράλληλα, εισηγούνται να επεκταθούν και να διασυνδεθούν μεταξύ τους οι υπάρχουσες προστατευμένες περιοχές, ώστε να διευκολυνθεί η αναγκαστική μετακίνηση των οικοσυστημάτων.

Η έρευνα κάνει ειδική αναφορά στο γεγονός ότι στη Μεσογειακή εύκρατη ζώνη - όπου περιλαμβάνεται και η Ελλάδα - οι περισσότερες προστατευμένες περιοχές είναι μικρού μεγέθους και υπερβολικά διασπασμένες μεταξύ τους, με συνέπεια τα οικοσυστήματα να είναι πιο ευάλωτα στην κλιματική αλλαγή.

Ρεκόρ θερμοκρασίας στους ωκεανούς

Κατά το τελευταίο τρίμηνο του 2009 οι θερμοκρασίες επιφανείας στους ωκεανούς του πλανήτη μας ήσαν οι υψηλότερες που έχουν ποτέ καταγραφεί, σύμφωνα με τις επιστημονικές μετρήσεις της Εθνικής Διοίκησης Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ.

Παράλληλα, μια νέα μελέτη κρούει τον κώδωνα του κινδύνου ότι οι πάγοι της Γροιλανδίας κινδυνεύουν με ταχύτερο λιώσιμο από ό,τι πίστευαν οι επιστήμονες μέχρι σήμερα.

Η μέση παγκόσμια θερμοκρασία των ωκεανών διαμορφώθηκε σχεδόν στους 17 βαθμούς Κελσίου, κατά το τρίμηνο Ιουνίου-Αυγούστου 2009, περίπου 0,58 βαθμοί υψηλότερα από το κανονικό επίπεδο θερμοκρασίας γι' αυτή την περίοδο, σύμφωνα με τα ξένα πρακτορεία.

Φέτος τον Αύγουστο, η μέση παγκόσμια θερμοκρασία στην επιφάνεια των ωκεάνιων υδάτων ήταν περίπου 16,89 βαθμοί, σχεδόν 0,57 βαθμούς υψηλότερα από ό,τι συνήθως. Ο Αύγουστος του 2009 καταγράφηκε ως ο θερμότερος Αύγουστος στην ιστορία (τουλάχιστον μέχρι το 1880 που υπάρχουν συγκριτικά στοιχεία) για τους ωκεανούς.

Η συνδυασμένη θερμοκρασία στην ξηρά και τις θάλασσες παγκοσμίως φέτος το καλοκαίρι, κατά μέσο όρο, ήταν περίπου 16,2 βαθμοί, η οποία αποτελεί το τρίτο θερμότερο τρίμηνο που έχει ποτέ καταγραφεί στη Γη. Τον Αύγουστο του 2009 η μέση συνδυασμένη θερμοκρασία ήταν περίπου 14,6 βαθμοί, γεγονός που κατατάσσει τον φετινό Αύγουστο ως τον τέταρτο θερμότερο στην καταγραμμένη ιστορία του γήινου κλίματος.

Η κλιματική αλλαγή αυξάνει σταδιακά, αλλά σταθερά, την μέση θερμοκρασία του πλανήτη κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Όλα τα δέκα θερμότερα έτη στη Γη έχουν καταγραφεί μετά το 1997.

Η απειλή της Γροιλανδίας

Σε μια άλλη επιστημονική μελέτη, που δόθηκε στη δημοσιότητα, διαπιστώνεται ότι οι πάγοι της Γροιλανδίας, κατά τα τελευταία 10.000 έτη, λιώνουν με μεγαλύτερη ταχύτητα από ό,τι νόμιζαν μέχρι τώρα οι επιστήμονες, λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Η έρευνα του πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης, δημοσιεύτηκε στο περιοδικό "Nature", σύμφωνα με το Γαλλικό Πρακτορείο. Προειδοποιεί ότι ακόμα και μια μέσου επιπέδου αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας στη διάρκεια του 21ού αιώνα, είναι αρκετή για να οδηγήσει στο σταδιακό λιώσιμο μιας τεράστιας έκτασης πάγων της Γροιλανδίας, μεγέθους ολόκληρης ηπείρου, με συνέπεια να προκληθεί άνοδος της στάθμης των ωκεανών ταχύτερα από ό,τι προβλεπόταν μέχρι τώρα.

Η Γροιλανδία περιέχει αρκετό νερό σε μορφή πάγων για να αυξήσει το επίπεδο των θαλασσών κατά επτά μέτρα, αν όλοι αυτοί οι πάγοι της κάποτε λιώσουν.Ακόμα όμως και ένα μερικό λιώσιμο μπορεί να απειλήσει πολλές παράκτιες πόλεις του πλανήτη μας και να οδηγήσει σε μαζικές μεταναστεύσεις εκατομμυρίων ανθρώπων.